Richard Strauss' Letzte Lieder. Hoe klanken kunnen blijven hangen, en dan nog 'ns krachtig ademhalen voor ze weg zijn.

Welke klanken hoort mijn moeder in haar hoofd? Ze zingt 's nachts, vertelt haar buurvrouw, stukken Latijnse mis, luid, tot aan het einde van de gang hoorbaar.

Ik denk: ik heb mijn moeder nooit horen zingen. Ik denk: de mis is toch het exclusieve terrein van mijn vader, hele schouderstukken Latijn terwijl hij veegde, eeuwenoude melodieën in zijn hoofd als hij niet kon inslapen. Hij is toch de verstandigste van de familie? Ik heb nooit geweten dat mijn moeder Latijnse gezangen uit het hoofd kende.

Ze zingt ook liedjes: Ik sta op wacht. Tijd heeft haar losgelaten, denk ik, als ik buurvrouw alles hoor vertellen, terwijl mijn moeder haar oude hoofd opzij legt om te zien wie daar spreekt, haar reptielenblik oplichtend als ze haar oogleden wat optrekt. Tijd heeft haar losgelaten: ze is kind en oude vrouw gelijk, ze zingt missen van dertig jaar geleden, ze noemt mij Gaston als ik binnenkom of zegt dag moeder, ze weet dat de bloemen op de kast van Lieve zijn en ze weet niet wie Lieve is, ze zegt als mijn zoon voor haar zit: ik versta me aan de wereld niet, Thomas zit daar nu, en twee dagen later is mijn zoon haar zoon Daniël geworden. Dat vraagt ze dikwijls, zegt haar buurvrouw, hoe laat het is.

Tijd heeft het opgegeven haar gevangen te houden. Alles van vroeger en alles van nu komen gelijkelijk rond haar staan. Als een soort samenvatting? Als een eerbetoon aan wie hen de kans gaf om ervaring en ding en tijd van leven te zijn? Als een soort geleide op weg naar elders, anders? Straks komt haar uitvaart, straks vaart ze definitief weg, en dan mag ze niet alleen zijn. Wie is Gaston die ze in mij begroet? Ik weet het niet. Zeker is dat hij van ver komt om bij haar te zijn. Zelfs haar oude poppenmoedertje, Elisabeth Pottie, is hier nu. Ik weet nog hoe we haar als jonge snotneuzen plaagden toen zij dement werd en een draai om de oren kregen van mijn moeder. Maar Lisaatje weet wat er gaande is, meer dan ik die, hoewel ouder geworden, nog zoveel moet leren. Ik kijk uit naar wie er nog allemaal rond haar bed zullen komen staan.